Tekst został zaktualizowany: 12 maja 2026
Dzień Pszczół to doskonała okazja, aby na chwilę zatrzymać się przy czymś, co zwykle dzieje się tuż obok nas. W ogrodzie, na balkonie, na łące, w sadzie i w przestrzeni rolniczej. Pszczoły najczęściej kojarzą się z miodem, ale ich znaczenie jest znacznie większe. To właśnie one, razem z innymi zapylaczami, mają ogromny wpływ na produkcję żywności, różnorodności biologicznej i środowisko naturalne. Zobacz, co warto wiedzieć o Dniu Pszczół!
Światowy Dzień Pszczół – 20 maja
Światowy Dzień Pszczół przypada co roku 20 maja. Data nie została wybrana przypadkowo. Tego dnia urodził się Anton Janša, słoweński pszczelarz uznawany za pioniera nowoczesnego pszczelarstwa. Pochodził z rodziny pszczelarskiej, a jego wiedza i praktyka miały duże znaczenie dla rozwoju pszczelarstwa w Europie.
Święto zostało ustanowione przez Organizację Narodów Zjednoczonych w 2017 roku, a pierwsze oficjalne obchody odbyły się 20 maja 2018 roku. Inicjatorem była Słowenia, kraj o silnych tradycjach pszczelarskich, wspierana między innymi przez FAO (Food and Agriculture Organization, czyli Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) oraz organizacje związane z pszczelarstwem.
Kiedy obchodzimy Światowy Dzień Pszczół, mówimy więc nie tylko o miodzie, ulach i pracy pszczelarzy. To dzień podkreślenia znaczenia pszczół dla całego świata. Ich rola dotyczy rolnictwa, żywności, zdrowia ekosystemów i codziennego życia ludzi. Światowy Dzień Pszczół ma przypominać, że te małe owady wykonują jedną z najważniejszych usług przyrodniczych, od której zależy wiele gatunków roślin, gatunków zwierząt i nas samych.
O czym mówi Światowy Dzień Pszczół?
Światowy Dzień Pszczół mówi przede wszystkim o zależności człowieka od natury. Pszczoły miodne, dzikie pszczoły, trzmiele, motyle i inne owady zapylające przenoszą pyłek z kwiatu na kwiat, umożliwiając zapylanie. Dzięki temu rośliny mogą wydawać owoce, nasiona i kolejne pokolenia. Według FAO od zapylaczy zależy w pewnym stopniu ponad 75 procent światowych upraw żywności, a prawie 90 procent dzikich roślin kwitnących korzysta z zapylania przez zwierzęta.
To święto zwraca też uwagę na zagrożenia. Pszczoły i inne owady mierzą się między innymi z utratą siedlisk, zmianami klimatu, chorobami, pasożytami oraz niewłaściwie stosowanymi pestycydami. Negatywny wpływ może mieć również zbyt intensywne koszenie trawników, usuwanie wszystkich łodyg i kwiatów zeszłorocznych, brak różnorodnych roślin oraz niewłaściwego stosowania środków chemicznych w ogrodach i na polach.
Dzień Pszczół to także zachęta do rozmowy o tym, jak chronić pszczoły w praktyce. W swoim ogrodzie, na balkonie, w sadzie, w parku czy na działce można zrobić naprawdę dużo. Ważne jest sianie roślin miododajnych, pozostawienie części nieskoszonego trawnika, wybór roślin o różnych terminach kwitnienia i unikanie niewłaściwego stosowania pestycydów. Dzięki temu owady mają pożywienie nie tylko przez kilka dni intensywnego kwitnienia, ale przez dłuższą część sezonu.
Rola pszczół
Rola pszczół jest związana przede wszystkim z zapylaniem. To proces, który brzmi bardzo prosto, ale jego skutki są ogromne. Kiedy pszczoła odwiedza kwiat w poszukiwaniu nektaru i pyłku, przenosi pyłek między roślinami. W ten sposób pomaga im się rozmnażać, a nam korzystać z owoców, warzyw, nasion, orzechów i wielu innych produktów.
Pszczoły pełnią istotną rolę dla produkcji żywności, ale również dla jakości plonów. Zapylanie może wpływać na wielkość, kształt i liczbę owoców, a także na różnorodność tego, co trafia na nasze stoły. Bez zapylaczy codzienna dieta byłaby uboższa, mniej kolorowa i mniej różnorodna. FAO podkreśla, że zapylacze wspierają bezpieczeństwo żywnościowe, bioróżnorodność i zdrowie ekosystemów.
Warto też pamiętać, że na świecie istnieje wiele gatunków pszczół, nie tylko pszczoły miodne. Część z nich żyje samotnie, część nie produkuje miodu, ale wszystkie mogą pełnić ważną rolę w zapylaniu. Dlatego ochrona pszczół nie powinna ograniczać się wyłącznie do uli. Równie istotne jest wspieranie dzikich zapylaczy, które potrzebują miejsc do gniazdowania, dostępu do pokarmu i bezpiecznego środowiska.
Ochrona roślin
Ochrona roślin i ochrona pszczół muszą iść ze sobą w parze. Rolnictwo potrzebuje zdrowych upraw, ale potrzebuje też zapylaczy. Dlatego tak ważne jest odpowiedzialne stosowania środków ochrony roślin, szczególnie wtedy, gdy w pobliżu znajdują się kwitnące rośliny, sady, łąki albo pasieki.
Jednym z kluczowych zaleceń jest unikanie zabiegów w godzinach lotu pszczół. Opryski najlepiej wykonywać po zakończeniu aktywności owadów, zwykle wieczorem, zgodnie z etykietą danego preparatu i zasadami bezpieczeństwa. Instytucje zajmujące się ochroną roślin przypominają również, aby przed opryskiem sprawdzić, czy na uprawie nie ma owadów zapylających, a w razie potrzeby poinformować lokalnych pszczelarzy o planowanych zabiegach.
W praktyce ochrony pszczół bardzo ważne jest także nieużywanie środków ochrony roślin w sposób przypadkowy. Preparaty powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z instrukcją, w odpowiednich dawkach i warunkach pogodowych. Znaczenie ma nawet wiatr, ponieważ może przenosić ciecz użytkową na sąsiednie kwitnące uprawy lub miejsca, w których owady szukają pożywienia.
Ochrony roślin nie należy więc rozumieć wyłącznie jako walki ze szkodnikami. Dobrze prowadzona ochrona roślin uwzględnia rolę pożytecznych owadów, lokalne środowisko naturalne, współpracę rolników i pszczelarzy oraz długofalowe skutki dla plonów.
Znaczenie pszczół
Znaczenie pszczół najlepiej widać wtedy, gdy spojrzymy szerzej na cały ekosystem. Pszczoły pomagają roślinom się rozmnażać, wspierają produkcję żywności, wpływają na bioróżnorodność i są ważnym wskaźnikiem stanu środowiska. Ich obecność pokazuje, że w danym miejscu istnieją warunki do życia dla wielu organizmów.
Pszczoły mają też znaczenie gospodarcze. Zapylanie wspiera rolnictwo, sadownictwo i ogrodnictwo. Bez pracy zapylaczy wiele upraw dawałoby niższe plony albo wymagało znacznie większych nakładów. Dotyczy to między innymi owoców, warzyw, roślin oleistych, orzechów i roślin pastewnych.
Nie można zapominać również o pszczelarzach. Ich praca wiąże się z opieką nad rodzinami pszczelimi, pozyskiwaniem miodu, edukacją i troską o rozwój pszczelarstwa. W Polsce wsparcie dla każdej przezimowanej rodziny pszczelej jest jednym z tematów związanych z modernizacją rolnictwa i ochroną sektora pszczelarskiego. Jednak ochrona pszczół nie zależy wyłącznie od pszczelarzy. Każdy może mieć swój udział w dbaniu o środowisko naturalne.
Dzień Pszczół pomaga mówić o ich znaczeniu prostym językiem. Bez wielkich deklaracji, za to z konkretnymi przykładami. Rośliny miododajne na balkonie, kwietna łąka w ogrodzie, poidełko w słoneczne dni i rezygnacja z chemii stosowanej bez potrzeby mogą realnie wspierać owady.
Ministerstwo Rolnictwa przypomina: warto chronić pszczoły!
Ministerstwo Rolnictwa oraz instytucje związane z rolnictwem regularnie przypominają, że warto chronić pszczoły i inne owady zapylające. Ochrona pszczół zaczyna się od codziennych decyzji. Dotyczy zarówno osób prowadzących gospodarstwa, jak i właścicieli ogrodów, działek oraz balkonów.
Do najważniejszych działań należą:
- Sianie roślin miododajnych w ogrodach, przy domach i na balkonach
- Wybieranie roślin o różnych terminach kwitnienia, aby zapewnić owadom pożywienie przez dłuższy czas
- Niewypalanie traw, łodyg i kwiatów zeszłorocznych, ponieważ zimują w nich różne gatunków owadów
- Unikanie niewłaściwego stosowania pestycydów i przestrzeganie zasad stosowania środków ochrony roślin
- Nieużywanie środków ochrony roślin w godzinach lotu pszczół
- Zakładanie poidełek, czyli płytkich naczyń z wodą, zawierających drobne kamyczki lub żwirek, aby owady mogły spokojnie się napić
- Pozostawianie części nieskoszonego trawnika oraz miejsc, w których dzikie zapylacze mogą znaleźć schronienie
Naczyń dla pszczół, popularnie zwanych poidełkami, nie trzeba specjalnie kupować. Może to być podstawka z wodą, do której wsypiemy drobne kamyczki lub żwirek. Dzięki temu pszczoły i inne owady mogą napić bez zagrożenia moczenia skrzydełek. To proste, ale bardzo praktyczne rozwiązanie, szczególnie w ciepłe i słoneczne dni.
Warto również pamiętać, że pszczoły potrzebują różnorodności. Idealny ogród dla zapylaczy nie musi być perfekcyjnie przycięty. Czasem większą wartość ma fragment dzikiej zieleni, kępa koniczyny, lawenda, facelia, ogórecznik, lipa, malwa, wrzos, mięta, szałwia albo inne rośliny miododajne. Założyć kwietną łąkę można nawet na niewielkim fragmencie działki.
Pomysły na celebrację tego dnia
Dzień Pszczół można celebrować na wiele sposobów. Najprościej zacząć od małego działania, które zostanie z nami na dłużej. Posadzenie roślin miododajnych, przygotowanie poidełka, wybór lokalnego miodu albo rozmowa z dziećmi na temat znaczenia pszczół to świetny początek. Takie gesty uczą uważności i pokazują, że ochrona pszczół może być częścią codzienności. To także świetny moment, by wybrać się na pobyt blisko natury!
Można też potraktować Światowy Dzień Pszczół jako okazję do przeżycia czegoś wyjątkowego. Zwiedzanie Miodosytni z Degustacją Miodu pozwala odkryć, jak różnorodny potrafi być ten naturalny produkt. Inaczej smakuje miód lipowy, inaczej gryczany, akacjowy, spadziowy czy wielokwiatowy. Podczas takiego doświadczenia można poznać pracę pszczelarzy, dowiedzieć się więcej o pozyskiwania żywności i zrozumieć, jak bardzo jesteśmy zależni od małych zapylaczy.
Ciekawym pomysłem będzie także rodzinny spacer na łąkę, wizyta w pasiece edukacyjnej, warsztaty tworzenia świec z wosku pszczelego albo Kurs Pszczelarski. To dobry sposób, by świętować nie tylko datę w kalendarzu, ale też relację z przyrodą. Bo kiedy lepiej niż 20 maja przypomnieć sobie, że nawet najmniejsze stworzenia mogą mieć ogromne znaczenie?
Światowy Dzień Pszczół to święto, które można celebrować z lekkością, smakiem i sensem. Wystarczy odrobina ciekawości, trochę miejsca dla natury i chęć, by spojrzeć na pszczoły nie jak na tło letniego ogrodu, ale jak na jednych z najważniejszych sprzymierzeńców życia na całym świecie.